I. Geneza przedsięwzięcia

Po zakończeniu III Powstania Śląskiego w 1921 wszystkie dokumenty dotyczące Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska a także wszystkich formacji powstańczych z lat 1919-1921, dla ich bezpieczeństwa przewieziono do Warszawy i zdeponowano w Archiwum Wojskowym. W 1939, po wybuchu II wojny światowej z tego zbioru wyselekcjonowano akta personalne powstańców śląskich by zapobiec ich przejęciu przez hitlerowskich okupantów. Wywiezione z Polski akta personalne powstańców trafiły ostatecznie do Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku. W pośpiechu nie dokonano jednak ich dokładnej selekcji toteż ok. 5% tych zbiorów pozostało w Warszawie i do dzisiaj znajduje się w Centralnym Archiwum Wojskowym w ramach zbioru "Powstania Górnośląskie".

Na mocy umowy podpisanej 19 grudnia 2002, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych wypożyczyła z Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku akta Powstań Śląskich (dostarczane w kilku partiach) w celu sporządzenia ich kopii mikrofilmowych w zamian za przeprowadzenie konserwacji zbioru akt.
Z inicjatywy śląskiego środowiska historyków, a w szczególności prof. Edwarda Długajczyka, Zarząd Województwa Śląskiego oraz Komisja Kultury Sejmiku Województwa Śląskiego podjęli działania na rzecz udzielenia pomocy w realizacji postanowień w/w umowy oraz ich poszerzenia.

II. Program działań

W wyniku wzajemnych konsultacji ustalono, że program działań w tej sprawie powinien objąć poniższe zadania. Wyznaczono również uczestników planowanych prac z ramienia samorządu Województwa Śląskiego.

1. mikrofilmowanie akt zrealizują Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych oraz Biblioteka Śląska w Katowicach;
2. wykonanie kopii cyfrowych zrealizują Muzeum Górnośląskie w Bytomiu oraz Archiwum Państwowe w Katowicach;
3. wykonanie bazy danych (zawierającej indeks nazwisk powstańców) - zrealizuje Archiwum Państwowe w Katowicach;
4. prace konserwatorskie - zrealizują Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych (Centralne Laboratorium Konserwacji Archiwaliów) i Biblioteka Śląska w Katowicach;
5. upowszechnienie zbioru akt - do ustalenia.

III. Aktualny stan działań

W trakcie realizacji są obecnie punkty 1,2,3,4 drugiej partii akt (cały zbiór przekazywany jest sukcesywnie w pięciu partiach).

13 września 2004 r. nastąpi podpisanie umowy o współpracy Biblioteki Śląskiej z Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych.

IV. Finansowanie projektu z budżetu Województwa Śląskiego

• w 2003 roku - 24 000 zł;
• w 2004 roku - 250 000 zł.

V. Powstańcze akta personalne przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym

Odrębnym zagadnieniem pozostaje sprawa 5% pierwotnego zbioru powstańczych akt personalnych nie wywiezionych do Nowego Jorku i nadal przechowywanych w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie.

26 września 2003 radni Sejmiku Województwa Śląskiego podjęli uchwałę nr II/12/6/2003 w sprawie wsparcia działań zmierzających do przekazania przez Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie zbioru akt powstańczych pod nazwą "Powstania Górnośląskie" do Archiwum Państwowego w Katowicach.
W związku z tą sprawą Rada Archiwalna - organ doradczy Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych, 14 czerwca 2004 r. podjęła uchwałę, w której zajęła stanowisko uznające, że archiwum właściwym do przechowywania zbioru akt "Powstania Górnośląskie" jest Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie. Do opinii tej przychyla się również Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych w Warszawie. Wskazano natomiast możliwość wykonania kopii mikrofilmowych w/w akt w celu przekazania ich do Archiwum Państwowego w Katowicach. Kopiowanie powinno być przeprowadzone na podstawie dwustronnej umowy pomiędzy Centralnym Archiwum Wojskowym a Archiwum Państwowym w Katowicach.

Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego ul. Ligonia 46, 40-037 Katowice