Podczas VIII posiedzenia Rady przedstawiono wyniki badań dotyczących zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, omówiono kluczowe rekomendacje z wybranych raportów powstałych w ramach projektu KPO oraz dyskutowano o badaniach i analizach w zakresie odporności społecznej i transformacji w regionie.

Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży w regionie

W pierwszej części spotkania, p. prof. Edyta Charzyńska oraz p. dr Karolina Skop - przedstawicielki z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach omówiły wyniki badań przeprowadzonych w obszarze zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży. Badanie UŚ objęło trzy etapy: badania fokusowe, ankiety wśród dyrektorów, nauczycieli i rodziców oraz wywiady eksperckie. Łącznie wzięło w nim udział ponad 2 550 respondentów, w tym: 47 dyrektorów, 566 nauczycieli, 1933 rodziców, 6 praktyków oraz 1 ekspertka. Celem badania było poznanie opinii środowiska szkolnego na temat kondycji psychicznej uczniów oraz określenie działań, które mogłyby realnie wzmocnić ich dobrostan. Rodziców poproszono dodatkowo o ocenę funkcjonowania szkół, do których uczęszczają ich dzieci.

Wyniki badań ujawniły szereg wyzwań, które w ostatnich latach coraz mocniej wpływają na funkcjonowanie dzieci i młodzieży. Wśród najczęściej wskazywanych problemów znalazły się:

• nadmierne korzystanie z telefonów i mediów cyfrowych,
• trudności z regulacją emocji,
• częste sięganie po żywność wysoko przetworzoną,
• stany lękowe i nasilony niepokój,
• brak motywacji do nauki,
• trudności w relacjach rówieśniczych.

Członkowie Rady dyskutując o wynikach z badania, zwrócili uwagę na poważne systemowe ograniczenia, które utrudniają adekwatne reagowanie na rosnące potrzeby: deficyt psychologów i pedagogów w szkołach, brak testów przesiewowych, nadmierne obciążenie nauczycieli, zbyt duże klasy i długie oczekiwanie na pomoc specjalistyczną. Podkreślono również brak sprawnego systemu wymiany informacji między placówkami w zakresie opinii o dziecku, kluczowego dla ciągłości i efektywności wsparcia.
Pan Jarosław Wesołowski – Przewodniczący Rady zaznaczył, że wyniki badań stanowią wartościową podstawę do tworzenia projektów funduszowych wspierających zdrowie psychiczne młodych mieszkańców regionu. W obliczu szybkich zmian demograficznych wskazane rekomendacje nabierają szczególnego znaczenia, mogą pomóc w budowaniu odpornych, długofalowych rozwiązań.

Wybrane rekomendacje z przeprowadzonych badań

W drugiej części spotkania przedstawiono wybrane rekomendacje z przeprowadzonych badań w ramach projektu „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” (KPO). Na posiedzeniu omówiono wnioski z 3 badań tj. „Analizy współpracy szkół ponadpodstawowych oraz uczelni wyższych z pracodawcami w wybranych obszarach (…)”, „Badania efektywności współpracy między instytucjami edukacyjnymi, przedsiębiorstwami i administracją publiczną w zakresie budowania atrakcyjnej oferty edukacyjnej” oraz „Analizy skutecznych metod w kształtowaniu umiejętności interpersonalnych, komunikacyjnych oraz innych kompetencji miękkich”.

Dyskusja członków Rady pokazała, jak różne mogą być doświadczenia poszczególnych środowisk. Przedstawiciele przedsiębiorców podkreślali m.in. rozbieżność między wynikami badań a praktyką – mimo że rekomendacje wskazują na niskie zainteresowanie firm organizacją praktyk, lokalni przedsiębiorcy deklarują chęć współpracy, jeśli otrzymują jasne i realne warunki. Uczestnicy posiedzenia wskazali, że istotną barierą dla MŚP pozostają wciąż skomplikowane wymagania formalne oraz przepisy z zakresu RODO utrudniające przyjmowanie uczniów na staże. Zwrócono również uwagę na nadmierną ingerencję rodziców, która często utrudnia współpracę szkół z pracodawcami.
Za inspirację uznano europejski system dualny, który skutecznie łączy teorię z praktyką. Na zakończenie wskazano problem niedopasowania kształcenia do rynku pracy, czego przykładem jest częste niepodejmowanie pracy w wyuczonym zawodzie przez absolwentów. W dyskusji wskazano na Barometr Zawodów, jako narzędzia, które powinno pełnić funkcję wspierającą w planowaniu edukacyjnym.

Założenia do przyszłych badań i analiz

Kolejnym tematem omawianym podczas posiedzenia było przedstawienie wstępnych założeń do planowanych badań dotyczących rozwoju lokalnej odporności, budowania współpracy na rzecz gotowości cywilnej oraz wyznaczania kierunków transformacji w regionie w kontekście edukacji i rynku pracy.

Celem planowanej ekspertyzy dotyczącej rekomendowanych działań na rzecz budowania odporności społecznej w województwie śląskim jest przygotowanie szczegółowego, opartego na diagnozie potrzeb regionu opracowania, które umożliwi Departamentowi Funduszy Europejskich skuteczne planowanie, koordynację oraz wdrażanie interwencji wzmacniających odporność społeczną.
Planowane „Badanie w zakresie wyznaczenia kierunków transformacji w regionie w kontekście edukacji i rynku pracy” będzie służyć kompleksowej ocenie dynamiki oraz poziomu zaawansowania procesów transformacyjnych zachodzących w województwie. Działanie to umożliwi zarówno identyfikację kluczowych barier spowalniających zmiany, jak i rozpoznanie potencjałów, które mogą stanowić fundament dla dalszego, zrównoważonego rozwoju. W ramach opracowania przedstawiona zostanie spójna perspektywa badawcza, obejmująca analizę kluczowych trendów wpływających na edukację i rynek pracy, takich jak cyfryzacja, automatyzacja, rozwój zielonych technologii, zmiany demograficzne czy nowe modele kompetencyjne.

Podsumowując obrady Śląskiej Rady Europejskiej, Przewodniczący Rady podkreślił, że wszystkie prowadzone dotychczas badania, analizy oraz zgłaszane przez członków Rady wnioski stanowią solidny fundament dla dalszych, bardziej zaawansowanych prac o charakterze strategicznym. Zwrócił uwagę, że gromadzona wiedza ekspercka oraz systematyczne monitorowanie wyzwań rozwojowych regionu umożliwiają bardziej precyzyjne określanie kierunków działań, a tym samym przekładają się na skuteczniejsze planowanie interwencji finansowanych ze środków unijnych.